محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
195
اكسير اعظم ( فارسى )
تناول ترياق كبير يا مثروديطوس در هر ماه يك دو مرتبه سودمند بود و تناول اين معجون براى اين تب نفع بين دارد سنبل الطيب وج هر واحد پنج درم فلفل زنجبيل هر واحد يك درم حلتيت دو درم نانخواه سليخه هر واحد چهار درم همه را باريك سائيده به عسل كف گرفته معجون سازند شربتى از آن يك مثقال به آب باديان يا به آب كرفس و براى حفظ كبد و طحال قرص زرشك كبير يا صغير يك مثقال به سكنجبين بزورى يا ماء الاصول بدهند . ابن نوح گويد كه در اين تب قصد تدبير آنكس نمايند كه ارادهء فربه شدن بدن خود نمايد و نگاه كنند اگر اعراض او كم نشود و در وقت او تأخير نگردد به استفراغ قويتر بپردازند . و اگر تب از چهل روز تجاوز كند و مريض فربه توانا باشد توسع غذا بر آن نمايند و هر صبح به قدر جوزه فلافلى يا به مقدار كنار دواء الحلتيت و همچنين وقت خواب بدهند و در غير روز نوبت بحمام عرق آورند و شراب بنوشند و خاصيت دواى حلتيت است كه آن تسكين برودت تب و منع لرزه كند و همچنين آب جرجير افشرده عمل كند اگر به قدر دو يا سه اوقيه از آن بنوشند و كذلك اگر يك درم قسط يا عود بليسان يا غاريقون يا بيخ سوسن آسمانجونى هر كدام كه باشد بماء العسل قبل از نوبت بخورند . و ايضاً مالش به روغن كه در آن قسط و عاقرقرحا يا شيح پخته باشند قبل از نوبت تسخين بدن و تسخين لرزه كند و ادرار بول نمايند و بعد انهضام غذا اين قرص بخورند عصارهء غافث سه درم لك ريوند حب البان هر يك چهار درم باديان سه درم زعفران دو درم به آب كرفس سرشته اقراص به وزن مثقال سازند و يكى از آن به سكنجبين يا به آب باديان و كاسنى و كشوث بخورند . و اما از اصحاب حماى ربع كسى كه نحيف بدن باشد و بر مزاج او يبوست غالب بود باغذيه و ادويهء حار يابس علاج نكنند كه اين در تب دق آن را مىاندازد بلكه معالجهء او بمرطبات و مسخنات نمايند مثل استكثار دخول حمام به غير آنكه در آن عرق آيد و ريختن آب بسيار بر بدن او نشستن در آبزن و مالش به روغن كنجد و خيرى و شرب شراب رقيق به مثل او آب ممزوج و اعتماد در اسهال او بر ماء الجبن با نبات كنند و غذاى او خرس پير مع بسفائج نخود باشد و روز دوره قى به سكنجبين و كلاب و آب نيمگرم آورند و لزوخ اين قرص نمايند صفت آن گل سرخ زرشك طباشير هر يك دو درم تخم كاسنى و كشوث هر واحد يك درم ريوند عصارهء غافث هر يك نيم درم رب السوس سه درم اقراص به وزن يك درم سازند و يكى از آن بخورند و بگيرند افتيمون و سائيده در مويز منقى سرشته هر صبح بخورند و غذا بسركهء زيت مع روغن كنجد و شكر طبرزد سازند و هر روز گلقند بخورانند و دست و پا در آب گرم بدارند . و اگر مع ذلك در دهن او رطوبت باشد سكنجبين معمول از تخم كاسنى و باديان و كرفس بدهند و زردهء بيضه و انجير در عسل تر كرده بخورند و تنقل به مغز بادام و پسته و فندق و مغز چلغوزه و شكر و فانيذ و حبة الخضرا و كنجد مقشر و مويز طائفى سازند و گردو پيش او روز دوره طغارهاى پرآب گرم كه در آن بابونه و شيح و پودينه جوش داده باشند بنهند و بپارچها بپوشند تا بخار او به بدن رسد و زود گرم شود . خضر و قرشى مىنويسند كه اگر در خون كثرت يابد بعد چند روز كه نضجى حاصل شود فصد كنند پس اگر خون رقيق مائى برآيد فى الفور بند نمايند و ابتدا به استفراغ خفيف كنند و بعد نضج تام به استيصال سودا پردازند به تدريج و بدفعات و بعد نضج و تنقيه در آخر آن ترياق فاروق و دواء المسك حلو خوردن نيكو است . و ايضاً بعد سه هفته قرص غافث و قرص زرشك ريوندى بدهند و معذا استعمال ريوند در اوقات متفرقه نمايند و از آب سرد منع كنند مگر در وقت دوره و روز نوبت ترك غذا نمايند مگر آنكه نوبت در آخر روز آيد و گرسنگى اشتداد نمايد پس اولى آن باشد كه معده را به مثل ماء الشعير به شكر يا شربت نيلوفر يا بمزورهء ملوخيه يا اسفاناخ يا كاسنى يا خرفهء مطنجن به روغن بادام مشغول دارند و روز راحت غذا به مثل بچهء مرغ و ماكيان فربه و بره يك ساله بطور اسفيدباج پخته يا به اناردانه و مويز و يا به آب ليمون و شكر سازند و از مسهلات اين مطبوخ نيكو است عناب سپستان تمر هندى آلوى بخارا هر يك ده درم سفناى مكى بسفائج شكاعى باداورد تخم ريحان شاهتره هليلهء سياه و كابلى گل بنفشه گاو زبان هر يك پنج درم تخم خيار و كاسنى زرشك افتيمون هر يك سه درم جوشانيده صاف نموده پانزده درم مغز خيارشنبر و يك درم روغن بادام و پانزده درم گلقند داخل كرده بريوند چينى يك ورم و حجر ارمنى و لاوجورد و مقل ازرق و كتيرا و سقمونيا هر يك ربع درم تقويت داده بنوشند و مطبوخ افتيمون و حب آن هر دو نيكو است و كذا افتيمون به شير نجاج و ايارج لوغاذيا و محموده و واجب است كه اعادهء استفراغ مرهً بعد اخرى نمايند تا بدن پاك گردد و سفوف مسهل سودا بماء الجبن مشكور است و كذلك آب شاهتره و شربت شاهتره مركب تنها و با ريوند فائده دارد و بايد كه در ابتداى نوبت قى به سكنجبين و صمغ حرشف و اصل السوس آورند و در غير نوبت قبل از غذا . و اگر بعد غذا باشد بهتر است و بعده بهر تقويت معده گلقند و شربت ليمون دهند و اعتنا به ادرار ايشان نمايند در بعض اوقات و خصوصاً نزد فدت حركت و عطش به شيره خيارين و خربزه و كاسنى و روز دوم از نوبت در حمام داخل شوند و در آبزن آب شيرين نشيند